Allerzielen

Viering van Dia de los Muertos; foto: met dank aan het Stedelijk Museum Schiedam

COLUMN - Heel veel Schiedamse kinderen verkneuteren zich over komende zaterdag. Misschien zijn ze al bezig met hun Halloween-kostuum. Halloween is deze eeuw een vast gegeven geworden op de Nederlandse kalender, ook al is het een Amerikaanse traditie. Dat wil zeggen: het kwam met een omweg via de Verenigde Staten naar ons land terug, want het is een oud Keltisch feest van een paar duizend jaar terug.

Voordat de Bataven de Rijn afzakten, zoals ouderen nog op school hebben geleerd, moet dit feest - of liever gezegd - deze ceremonie, hier ook gevierd zijn. Als het iedere avond vroeger donker werd en de blaadjes van de bomen vielen en de Kelten in hun behuizingen de herfstwind hoorden loeien, dachten ze dat dan de deuren tussen onze wereld en die van de geesten ook open woeien. De zielen van de overledenen mengden zich dan onder de mensen. Dat was een gevaarlijke situatie die met allerlei rituelen moest worden bezworen. We herkennen dat in het huidige Halloween. De kinderen zijn de geesten van de doden en ze gaan pas weg als de volwassenen een offer hebben gebracht. 

De Kelten zijn al in de eerste eeuwen van onze jaartelling teruggedrongen naar de Britse eilanden. Halloween is door Ierse emigranten naar Amerika gebracht, waar het zijn huidige vorm kreeg. 

Iets over de datum: 31 oktober. Dat is de avond voor een belangrijk katholiek feest: Allerheiligen. Al in de zesde eeuw na Christus verordonneerde paus Gregorius de Grote dat zijn priesters en missionarissen traditionele heidense feesten liever niet moesten verbieden maar juist een christelijk tintje geven. Zo werd Halloween onderdeel gemaakt van de avond voor Allerheiligen. En de dag daarna werd gewijd aan alle overledenen, Allerzielen.

Katholieken - zo leerde ik op de Sint Jozefschool - moesten elke zondag naar de kerk. Zo niet, dan begingen wij een doodzonde en een ongebiechte doodzonde bracht je onverbiddellijk naar de hel. Daar was God de Vader heel makkelijk in. Eerste Kerstdag en Allerheiligen golden óók als zondag. Dus dan moesten wij op straffe van het hellevuur naar de kerk. 

Aan Allerzielen deden we in Nederland traditioneel bijzonder weinig. We wisten dat het bestond. Het hielp als je die dag voor het zieleheil van je overleden familieleden bad. Wie weet, zaten hun zielen wel in het vagevuur om oude zondestraffen uit te boeten. Je kon al dan niet onder aanroeping van een heilige aan God de Vader vragen met zijn hand over zijn hart te strijken en de ziel van je opa wat eerder in de hemel toe te laten. Ondansk alle keren dat hij dronken het bejaardentehuis in kwam. Bij wijze van spreken dan. 

Daar bleef het bij.

En dat terwijl in een aantal Zuid-Amerikaanse landen, bijvoorbeeld Mexico, Allerzielen een veel grotere toestand is dan Allerheiligen. Je gaat op die dag met de hele familie naar het graf van je familieleden om daar een enorme maaltijd aan te richten met veel spijs en drank. Dia de los Muertos heet dat. Overal op het kerkhof wordt muziek gemaakt. De maaltijd is eigenlijk een offer aan de voorouders, dat je vervolgens namens hen opeet, want zelf kunnen ze dat niet meer. Het is eigenlijk een oud indiaans feest dat volgens het recept van paus Gregorius een katholieke gedaante heeft aangenomen. Ook zijn er grote optochten. 

Als we Halloween zo makkelijk konden overnemen, is dat dan niet net zo goed mogelijk met de Dia de los Muertos?

Een klein beetje begint het al. Op Allerheiligen - komende zondag - voert het Schiedams projectkoor in de Grote Kerk het Requiem van Mozart uit. Daar zit onze stadsorganist Arjen Leistra achter. Eigenlijk hoort dit evenement op Allerzielen thuis, maar dan moeten de meeste mensen werken. Het is wel een passende keuze voor een dergelijke viering in Nederland, want de bisschop van Salzburg voor wie Mozart zijn requiem componeerde, was een verlichte geest. Op mij komt de muziek bijna vrolijk over en dan moet je toch denken aan de Dia de los Muertos in Latijns-Amerika, waar herdenken en levensvreugde net zo goed samengaan. 

Na afloop van het concert is er voor de bezoekers gelegenheid een kaars aan te steken voor een overleden geliefde. Je kunt dat natuurlijk ook op Beukenhof doen. De Schiedamse Algemene Begraafplaats stelt bezoekers op Allerzielen daartoe in de gelegenheid.

Dat zou in principe wel wat uitgebreider kunnen. Helaas werkt november zelden mee aan picknicks. Wat het weer betreft, zou de Grote Kerk een betere lokatie zijn voor een offer van de nabestaanden aan hun overleden dierbaren. Ze komen met de hele familie dineren en nemen foto´s mee om bij zich op tafel te zetten. En ze doen zich in plaats van de overledenen tegoed aan spijs en drank. Een niet al te luidruchtige band zorgt voor de stemming. 

Als we Halloween kunnen overnemen, dan kan dat met een wat aangepaste Dia de los Muertos ook. Volgens mij is Schiedam er klaar voor. 

Fantasie: zou dit geen mooie band zijn voor tijdens het diner?