Zwanezang van Historisch Jaarboek Schiedam klinkt welluidend

Zo brengt de chatbox Grok op eigenzinnige wijze niet alleen de droom van Han van der Horst in beeld, maar ook de dromer zelf en Schiedam

SCHIEDAM - De tiende editie van het Historisch Jaarboek Schiedam is tevens de laatste. Dat meldde gemeentearchivaris Laurens Priester afgelopen vrijdagmiddag bij de presentatie in de bovenzaal van de Korenbeurs.

Een van de redenen is de moeizame financiering. Het jaarboek is een kloeke paperback van ongeveer tweehonderd pagina´s met illustraties in kleur. De doelgroep - mensen met belangstelling voor de geschiedenis van Schiedam - is betrekkelijk klein. Tegenover hoge kosten staan derhalve betrekkelijk geringe inkomsten. Vandaar dat Priester samen met zijn medesamensteller Hans van der Sloot tot dit besluit gekomen is.

Het eerste exemplaar van de laatste editie werd door Laurens Priester aangeboden aan Han van der Horst. In zijn dankwoord wees deze op het grote belang van uitgaven als dit jaarboek met zijn hoofdstukken over uiteenlopende specialistische onderwerpen. Zulke publicaties vormen het fundament voor de geschiedschrijving, betoogde hij. In haar openingswoord van de bijeenkomst had de directeur van de bibliotheek, Martje van Nes, gesteld dat een goede bibliotheek in deze tijd een plek is waar verhalen worden verteld. Van der Horst haakte daarop in. Hij wees op de mogelijkheden de verhalen zoals die nu in het jaarboek komen op het internet te publiceren. Op een site of anders via een social medium zoals Substack, dat speciaal voor verhalen en betogen in het leven is geroepen. 

Tegelijk - maar hij kwam er niet aan toe dat in zijn dankwoord te zeggen - zou Han van der Horst het mooi vinden als de tien jaarboeken nog eens als één enkel boekdeel zouden verschijnen. Dat wordt dan een dikke pil van ongeveer tweeduizend pagina´s, maar door de zeer diverse inhoud meteen een standaardwerk en een prachtige aanvulling op Nieuwe Perspectieven op de Schiedamse Geschiedenis, dat in het jubileumjaar 2025 verscheen. Van der Horst vindt dat een mooie droom voor iedereen die Schiedam lief heeft.

De zwanezang van het Historische Jaarboek is ondertussen zeer welluidend. De beide samenstellers hebben hun beste beentje voorgezet. Datzelfde geldt voor de vele auteurs van afzonderlijke bijdragen. Het jaarboek begint met een beschrijving van ons jubeljaar, verlucht met heel treffende en karakteristieke foto´s van Paul Meuldijk. Henk de Roest herdenkt de vorig jaar overleden geleerde Herman Noordegraaf, die niet alleen plaatselijke maar ook landelijke betekenis heeft als onderzoeker op het kruispunt van geschiedenis, sociale wetenschappen en theologie. Zijn in memoriam is niet alleen zeer informatief maar ook hier en daar ontroerend. Bovendien getuigt het van psychologisch inzicht.

Uiteraard mag in een jaarboek over de geschiedenis van Schiedam de jenever niet ontbreken. Barbara Henkes schrijft inzichtelijk over haar voorvader August, die aan het begin van de vorige eeuw een grote dienstreis maakte naar het Caribisch gebied om te zien of hij daar een bredere afzet kon vinden voor de producten van zijn toen zieltogend bedrijf. Peter Altena, biograaf van de drukker en uitgevere H.A.M. Roelants schreef voor het jaarboek een korte levensschets van deze zeer bijzondere Schiedammer naar wie snel een straat genoemd moet worden. 

Froukje Holtrop maakte kennis met het werk van de Schiedamse glazeniers André en Frits Henderickx, die hun leven lang samenwerkten maar toch elk een karakteristieke eigen stijl behielden. Het kleurenspel staat wel altijd centraal in hun werk, constateert Holtrop tegelijk verbaasd en bewonderend. 

Ook iconische instellingen komen in dit jaarboek tot leven. Iris Hoekjen en Jeroen Rodenberg diepen veel wetenswaardigheden op over de bioscoop Monopole op de hoek van de Hoogstraat en de Appelmarkt, voor enkele generaties uitgaande Schiedammers een ijkpunt. Naar aanleiding van het zeventigjarig jubileum van het Alewijn de Groot Fonds schrijft Hans van der Sloot een artikel over de ambities en idealen van de naamgever en de manier waarop het huidige bestuur op een eigentijdse wijze in zijn geest handelt. 

Er komt in het boek één Schiedammer voor die ongetwijfeld geen enkele lezer van dit jaarboek kent: Celestinus de Sancta Liduina. Dat was een geleerde pater (ongeschoeid Karmeliet) die zijn korte leven geheel wijdde aan de studie van oosterse talen en culturen. Hij bedreef bovendien diplomatie. En hij logeerde lang bij stadgenoot Cornelis Haga, toen deze de eerste ambassadeur van ons land was bij de sultan van het Ottomaanse rijk. We maken kennis met deze bijzondere man dankzij het onderzoek van Erik Visscher, die de meeste mensen kennen als secretaris van de Schiedamse straatnamencommissie maar die net als Celestinus Ottomaans studeerde. Bibliothecaris Martje van Nes wordt geinterviewed door Peter de Lange. Ze vertelt hoe je in deze tijd hoeder kunt zijn van verhalen en (betrouwbare) informatie.

En dan ontvangen de lezers ook nog als aparte uitgave een namenregister over de tien edities die van het Historisch Jaarboek Schiedam verschenen zijn. 

Kortom: een prachtig slotakkoord. Het is te hopen dat de droom van Han van der Horst uitkomt, of liever gezegd: beide dromen, die over het internet en die over het grote dikke boek.

Het Historisch Jaarboek Schiedam wordt uitgegeven door de Heeringa Stichting en is samengesteld door Laurens Priester en Hans van der Sloot. ISBN/EAN 9 789073677418. Verkrijgbaar in de boekhandel, het ontmoetingscentrum van de Historische Vereniging Schiedam en het gemeentearchief. Prijs: € 20,- tot 1 juni, daarna € 25,-.