Schiedam: van jeneverstad tot cocktailglas

SCHIEDAM - Wie door Schiedam loopt, hoeft niet lang te zoeken naar sporen van gedistilleerd. Pakhuizen, branderijen, molens en namen in de stad herinneren aan een tijd waarin moutwijn en jenever een complete industrie vormden. Toch lijkt de moderne cocktailbar op het eerste gezicht een andere wereld: strak glaswerk, internationale recepten en flessen gin uit alle windstreken. De afstand tussen die twee werelden is kleiner dan hij lijkt.

Jenever was geen voetnoot, maar een exportproduct

Schiedam groeide in de achttiende en negentiende eeuw sterk door de productie van jenever en moutwijn. De stad had gunstige omstandigheden voor branderijen en enorme molens maalden graan voor de industrie. Gedistilleerd werd ver buiten Nederland verkocht.

Die geschiedenis is relevant voor cocktails omdat sterke drank nooit alleen lokaal bleef. Zeelieden, handelaren en emigranten namen smaken en drinkgewoonten mee. Recepten veranderden onderweg en lokale dranken kregen op andere plekken een nieuwe rol.

Gin en jenever zijn familie, maar geen tweeling

Gin en jenever worden geregeld op één hoop gegooid omdat jeneverbes bij beide een rol speelt. Toch kan het smaakprofiel sterk verschillen. Traditionele jenever bevat moutwijn, waardoor graanachtige, volle tonen belangrijk kunnen zijn. Veel moderne gin legt juist nadruk op botanicals en een drogere stijl.

Dat verschil is interessant achter de bar. Vervang gin niet gedachteloos één-op-één door jenever en verwacht hetzelfde drankje. Proef wat de basisdrank doet en pas eventueel zoet, bitter of citrus aan.

De Negroni laat zien hoe belangrijk de basisdrank is

Een klassieke Negroni bestaat uit gin, rode vermout en Campari. Op papier is dat extreem overzichtelijk. Juist daardoor hoor je ieder onderdeel. Een andere gin verandert het glas direct; meer citrusgedreven, kruidiger of juist steviger.

Dat maakt zo'n klassieker interessant voor een stad met distilleertraditie. Niet omdat Schiedam de Negroni zou moeten claimen — dat verhaal hoort bij Italië — maar omdat je aan één cocktail kunt proeven hoe groot de invloed van gedistilleerd op het eindresultaat is.

Van tonic naar een bredere cocktailcultuur

De enorme populariteit van gin-tonic heeft veel mensen opnieuw laten letten op soorten gin, kruiden en garnering. Van daaruit is de stap naar andere gin-cocktails klein. Een Collins laat citrus en bruis zien; een Martini legt de nadruk juist nog sterker op de drank zelf.

Wie wil zien hoe verschillende sterke dranken terugkomen in bekende cocktails, ontdekt al snel dat een beperkt aantal basisprincipes steeds terugkeert: sterk, zuur, zoet, bitter en verdunning.

Schiedamse geschiedenis hoeft niet achter glas te blijven

Industrieel erfgoed wordt soms iets waar je naar kijkt, maar niet meer aan proeft. Bij gedistilleerd hoeft dat niet. Juist nieuwe producenten, proeverijen en bartenders kunnen historische kennis vertalen naar een hedendaags publiek zonder te doen alsof ieder oud recept heilig is.

Daarbij past ook ruimte voor alcoholvrij en bewust drinken. Een sterke dranktraditie hoeft niet te betekenen dat meer altijd beter is. Smaak, productie en geschiedenis zijn interessante onderwerpen op zichzelf.

Een cocktail kan een ingang naar de stadsgeschiedenis zijn

Misschien is dat de leukste verbinding. Iemand bestelt een gin-cocktail en vraagt zich af waarom jenever en gin zo vaak samen worden genoemd. Voor je het weet gaat het over moutwijn, branderijen en de molens die het stadsbeeld bepalen.

Dan is een cocktail niet het eindpunt, maar het begin van een verhaal. En voor Schiedam is dat een verhaal dat al lang vóór de huidige cocktailhype begon.