Alles gaat om liefde, en handhaving

SCHIEDAM - Jongeren maken elkaar soms het leven zuur, en hun ouder(s) gek, met geweld op straat, of op het wereldwijde web. Soms in het gezin. Tachtig serieuze gevallen van jeugdcriminaliteit werden er afgelopen jaar in Schiedam geregistreerd. Achter al die incidenten schuilen gezichten, karakters, geschiedenissen en ervaringen, die het leven van de mensen in de stad overhoop kunnen gooien. Wat te doen?

Structuur, acceptatie, discipline en liefde. Het is de modus-operandi van Yets, een van de organisaties die in Schiedam jongerenwerk verricht en het bleek ook een werkbare formule waarin de deelnemers aan het gesprek in de bibliotheek zich konden vinden: jeugdcriminaliteit bestrijdt je het best door jonge mensen aandacht te geven. Dat geldt voor ouders, en voor de rest van de samenleving. Want, zoals politica Jessie Silva aanhaalde: ‘it takes a village to raise a child’.

In een soort snelkookpansamenstelling probeerden Schiedamse betrokkenen bij kinderen en jongeren, politici en bewoners in een ‘meet-up’ antwoorden te vinden op een paar prangende vragen die in de stad spelen. Want vreemde ogen kunnen dwingen: journalisten van KRO-NRCV en Rijnmond zijn enige weken te gast in Schiedam en stonden versteld van het geweld dat zich met name vorig jaar in de stad voordoet en waarbij vaak jonge mensen betrokken blijken. Zij nodigden in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen de stad uit om samen antwoord te formuleren op de vraag: waarom is er zo veel criminaliteit onder de jeugd in de stad? 

Alleen die vraag is al normatief, zo bleek uit de woorden van Robby Roks, criminoloog van de Erasmus Universiteit. Want is er wel zo veel rottigheid? “We zien sinds 2007 een daling van de criminaliteit. Bij sommige delicten is zelfs sprake van een halvering. Terwijl als ik professionals hoor en ook de media volg, dan lijken de problemen groter dan ooit.” 

Er is een verschil tussen de cijfers en de beleving, zo constateerde hij. Dat is een belangrijk gegeven in ieder gesprek over misdaad en onveiligheid. Hoe dat te verklaren? Roks hield het op een wereld waarin de misdaad zo sterk is teruggedrongen, dat we voor geweld steeds minder tolerant zijn. Dus juist omdat het behoorlijk goed gaat. “Ik snap dat het nieuwswaarde heeft, als media schrijven over elf-, twaalf- of dertienjarigen die de fout ingaan. Maar zodoende lijkt het probleem wel groter dan het is.” Dusdanig dat mensen, zodra Roks als wetenschapper constateert dat het ‘eigenlijk best wel goed gaat met de jeugd’, staan te kijken of hij gek is.

En: wat heb je aan die wetenschap als net jouw dochter of zoon wel over de schreef gaat, zich inlaat met de verkeerde mensen en in de criminaliteit belandt. Het overkwam een Schiedamse moeder, die erover in de bieb vertelde. “Ik heb zes kinderen. Een kind ging de fout in. Hij is betrokken bij een van de rivaliserende groepen in de stad en zit nu in detentie.” Het schrijnende: de moeder trok al in een vroeg stadium aan de bel. “Maar ik kreeg geen hulp.” Toen de zoon betrokken was bij een eerste delict, is er een rapportage opgemaakt naar aanleiding van een psychologisch onderzoek. “Dat was in januari 2024. En nog steeds is hij niet begonnen met de behandeling waarvan men destijds zei dat hij die moest gaan doen.” Als de jongen vrijkomt zal alle bijstand weer van voren af aan moeten beginnen, omdat het lopende traject - of in ieder geval de ambtelijke neerslag daarvan in geld en adviezen - is gestopt.

Wethouder Cemil Kahramanoğlu antwoordde desgevraagd dat ‘dit soort belemmeringen de situatie niet helpt’. “We willen zorgen dat de basis op orde komt, dat als mensen de gemeente benaderen, er hulp geboden wordt, en tijdig.” 

Dat blijkt moeilijk, zo leert de praktijk. Burgemeester Harald Bergmann ging gesprekken aan met jongeren die over de schreef waren gegaan, in bijzijn van hun ouders. Maar de stad, zoals genoemde moeder, merkt nog niets van een keer ten goede die het offensief van de burgemeester, uitvloeisel van het Actieplan Jeugd & Veiligheid, teweeg zou moeten brengen. 

Kahramanoğlu stelde ook dat de excessen die er zijn geweest, grote impact hebben in de stad. Dat bewijzen de trieste feiten. Een dalende trend in de (jeugd)criminaliteit die over een lengte van jaren is te onderkennen, is dus nog geen aanleiding om op de handen te gaan zitten. Want: “De basisvoorzieningen zijn niet op orde. Als we kijken naar onderwijs of jeugdzorg, dan lopen we achter de feiten aan”, aldus de wethouder. “Jongeren kunnen niet altijd ergens heen om een dagbesteding te hebben naast school.” Dat is niet in een vloek en een zucht veranderd. “We zijn stappen aan het zetten”, aldus Kahramanoğlu over de aanpak van het gemeentebestuur,

Het is ook een taak voor de heel stad, zo benadrukte Peter Ottens van Yets, met name toen hij sprak over het drugsgebruik in de samenleving. “Hoe kan het dat er zo veel harddrugs verkocht worden?” Een deel van het antwoord ligt in de mentale gezondheid van velen. “Dat is niet op te lossen met alleen hulpverleners. Het gaat erom hoe we kijken naar elkaar, naar familie en buren. Kijken we weg? We hebben elkaar veel meer te beschermen!” Wat dat betreft is het volgens hem tekenend dat bij jongeren veel vaker dan hem lief is een lach op het gezicht ontbreekt. “We vechten bij Yets om te laten zien dat het oké is om blij te zijn, of om verdrietig te zijn. Nabijheid ontbreekt.”

Voor de locale politiek is het duidelijk dat daarin ook een belangrijke verklaring ligt voor het recente geweld in de stad. Waar de meningen verschillen is hoe je de problemen aanpakt. Liever meer preventief fouilleren, waar Jeroen Trouborst zich namens Alles voor Schiedam - met alle voorwaarden, mitsen en maren - voor uitsprak. Of toch meer investeren in preventie - ‘je kunt immers iedere euro maar één keer uitgeven’ - waar Jessie Silva van de PvdA het vooral in zoekt. Natuurlijk zijn beide nodig, handhaven en voorkomen, het gaan om nadrukken en voorkeuren. Een moeten consequenties goed worden doordacht, want ‘ieder wapen dat van straat wordt gehaald is er een’, maar te pas en te onpas mensen tegen de muur zetten om fouilleren ‘geeft ook een gevoel van onveiligheid in de stad’. Misschien dat we kunnen beginnen met de verkoop van messen aan banden leggen, opperde Zülfikar Güler, sinds kort actief voor de in Schiedam nieuwe partij 50-plus.

Duidelijk is voor de Schiedamse politici en anderen dat het geweld een probleem is dat Schiedam te buiten gaat en dat alleen in samenwerking met buurgemeenten kan worden aangepakt. En of nu vooral ouders moeten opdraaien voor - de kosten van - hun criminele kind? Nu ja, in redelijkheid is dat zou. Ouders zijn verantwoordelijk, maar hebben soms ook weinig idee, laat staan invloed, op wat hun lieverdjes uitspoken. Waarom de inzet van de mensen op consultatiebureaus niet een paar jaartjes langer laten duren, zo opperde Ad Hekman namens het Schiedamse CDA. Maar bij wie moeten we dan de kosten verhalen, als het niet bij de ouders is, zo vroeg Mercedes Vellekoop zich namens Lijst Mark Verspeek hardop af. Tuurlijk, aldus Silva, zijn de ouders het eerste aanspreekpunt. “Maar het gaat niet helpen om ouders nog meer klem te zetten.” 

En ja, daar sloegen de ouders met moeilijke kinderen in de zaal wel op aan. Uiteindelijk ben je eenzaam, sta je er alleen voor, zei een moeder die al enkele tientallen jaren geleden te maken kreeg met een zoon die ‘op zijn achtste, dat ging toen nog gewoon zo’, drugs in de wijk (dat bleek toen Rotterdam-Zuid te zijn) kon kopen. Jaren later studeerde en werkte die zoon tot en als jongerenwerker. De moeder die actueel met een jongen die de fout in is gegaan te maken heeft, deelt die ervaring. “Veel mooie verhalen, maar het vertrouwen is weg.” 

Werk aan de winkel dus, voor ieder die het goed voor heeft met de Schiedamse jongeren, en hun ouders.