Bijzondere ervaring in Noletloodsen

Han van der Horst
18-04-2016
Uit

COLUMN - “Nou”, dacht ik zaterdagmiddag, “dan ga ik ook nog even naar de tentoonstelling die de Ketel Factory om vier uur in het oude bedrijf van Van der Elst opent. Wie weet kom ik nog een paar kennissen tegen.”

Alleen echte geboren Schiedammers met grijze haren weten nu waar ik het over heb. Van der Elst was een houtzagerij op de Buitenhavenweg, een stukje vóór de Maasdijk en de Wilhelminabrug.

Tegenwoordig ligt het terrein recht tegenover de Noletmolen. Het grenst aan het grote splinternieuwe pakhuis van waaruit de Ketel 1-jenever en de Ketel One-wodka en de andere producten van Nolet hun reis naar alle uithoeken van de aarde beginnen. Het oude bedrijfsgebouw van Van der Elst is tegenwoordig Schiedams onbekendste schouwburg, het Ketel-theater. Maar dat laatste gaat snel veranderen, let op mijn woorden.

Ik verwachtte enkele tientallen bezoekers, maar de zaal was stampvol. Honderden belangstellenden uit heel Nederland hadden hun opwachting gemaakt en verdrongen zich nu voor het podium. In de menigte ontwaarde ik de bekende Schiedamse kunstenaar Sjef Henderickx. “Waarom is het hier zo druk?”, vroeg ik. “Dit”, verklaarde hij, “is een expositie van internationale allure. Zoiets komt nergens voor?”

“Wat dan?”

“Dat zoveel gerenommeerde kunstenaars is gevraagd speciaal voor een tentoonstelling nieuw werk te maken. En dat zij zoveel ruimte hebben om echt groot uit te pakken.”

Hier is een beetje uitleg voor nodig. De Nolets geven ruime steun aan de Ketel Factory. Dat is een galerie die geleid wordt door de bekende glaskunstenares Winnie Teschmacher, die door familiebanden met hun is verbonden. Zij hebben volledig vertrouwen in de artistieke inzichten en het organisatievermogen van Winnie, die inderdaad niet gering zijn. De Ketel Factory is dan ook uitgegroeid tot een galerie en een ontmoetingscentrum van formaat, waar behalve tentoonstellingen ook workshops voor en door kunstenaars worden georganiseerd.

Dit jaar bestaat Nolet 325 jaar, zodat op allerlei gebied feestelijk wordt uitgepakt. Daardoor kreeg Winnie Teschmacher de ruimte om het grootste kunstproject van haar leven op touw te zetten. Althans, ik durf er een fles Ketel 1 om te verwedden dat dit het grootste uit haar leven is.

De belangstelling bij de opening was zó groot, dat de bezoekers in groepjes telkens maar voor een half uur werden toegelaten, want het was niet de bedoeling er een volle Kalverstraat van te maken zoals bij de Nachtwacht. Dan komen de kunstwerken niet tot hun recht.

De hoge Noletloodsen stonden vol verrassende en bijzondere werken die zonder uitzondering bedoeld waren om de toeschouwers op het verkeerde been te zetten, van hun stuk te brengen en zo hun emoties diep te raken. Ook al denk je misschien in eerste instantie: “Wat is dat nou voor een ding?” Zo sta je verwonderd. Zo ga je op de een of andere manier toch nadenken over de diepste kern van het bestaan. Zo gaan deuren open naar een licht dat je nog nooit hebt waargenomen. Ik zag soms harde beelden, maar cynisme was op de tentoonstelling niet te vinden. Wel hoop. In de katholieke kerk baden we vroeger in het Latijn De profundis clamavi ad te, Domine; Domine exaudi vocem meam. Dat betekent: “Uit de diepte heb ik tot U geroepen, heer. Heer, hoor mijn stem.” Dat is psalm 130, een pelgrimsliedvolgens de nieuwe bijbelvertaling. Die begint zo: Uit de diepte roep ik tot u, HEER,

Heer, hoor mijn stem,

wees aandachtig, luister

naar mijn roep om genade.

Als u de zonden blijft gedenken, HEER,

Heer, wie houdt dan stand?

Maar bij u is vergeving,

daarom eert men u met ontzag.

Ik zit dat op te zoeken, nu ik dit stukje schrijf. En ik heb er de muziek van Lila Downs bij op, Dios nunca muere https://www.youtube.com/watch?v=3BhxXOGza6Y, maar de gedachte aan de psalm – althans het eerste stukje in het Latijn, want ik ben oorspronkelijk zeer van het houtje – kwam naar boven op de tentoonstelling. Dat gebeurde toen ik de inzending van Winnie Teschmacher zelf bekeek, een grote hangende edelsteen van glas die met de punt naar een spiegel wees. Ze ging niet meer weg. Was deze zwerftocht door de hallen van Nolet een pelgrimstocht? Was elk kunstwerk een mijlpaal op mijn weg? Met geloof heb ik niet zoveel. Toch was duidelijk dat hier – toegegeven op soms raadselachtige wijze – inzichten werden geboden die ik met mijn nadruk op logica en verifieerbare feiten altijd had weten te vermijden. En dat het ging om wezenlijke thema's: verwachting, vergeving, bestemming, lot, houvast, koers.

Het was een heel bijzondere ervaring. Ik raad u dan ook sterk aan om ook die pelgrimstocht naar het bijzondere te ervaren. Het is aan het eind van de Buitenhavenweg. Het is groots. Het zal u bezighouden.

Wat mag Schiedam trots zijn op deze grote prestatie van Winnie Teschmacher, die zonder de ruggensteun van ons super-Schiedamse familiebedrijf Nolet, nooit haalbaar was geweest.