Hamlet, een prachtavond voor vijf euri

RECENSIE - Deze maand staat Schiedam in het teken van William Shakespeare. Bezoekers van de binnenstad zien elke donderdag-, vrijdag-, zaterdag- en zondagavond een rouwstoet voorbijtrekken, gevolgd door veel te vrolijk en verwachtingsvol publiek. De levende muziek - steeds een andere band – draagt aan de stemming bij. Naar zijn laatste rustplaats gaat de vader van Hamlet, de koning van Denemarken, die door zijn jongere broer is vermoord. Hamlet komt daar achter als de ziel van zijn vader vertelt dat hem gif in de oren is gegoten terwijl hij sliep. Zijn moeder zat in het complot en is meteen met die verraderlijke broer getrouwd.

Hamlet moet wraak nemen maar hoe? Hij is geen rouwdouw. Hij ziet teveel verschillende kanten aan elke kwestie. Hij weifelt. Juist daardoor neemt het noodlot zijn loop. Dat ziet het publiek dan in de oude bibliotheek op het Stadserf, waar het grootste deel van het drama wordt opgevoerd.

De rouwstoet is onderdeel van de toneelvoorstelling Hamlet, waarmee het professionele Schiedamse theatergezelschap De Stokerij de stad zijn visitekaartje afgeeft.

Blote hemel

In de tijd van Shakespeare vonden toneelvoorstellingen onder de blote hemel plaats, in een soort arena. Midden op de dag. Het publiek zat niet voor maar om het toneel en keek naar beneden. Avondvoorstellingen waren onmogelijk. Het enige belichtingsmiddel bestond uit fakkels. Daar kwam je niet ver mee in het pikkedonker. De technische mogelijkheden waren trouwens in het algemeen zeer beperkt. Eigenlijk moesten de acteurs het doen met hun stem en hun acteertalent. Wat hedendaagse regisseurs zichtbaar maken met geluids- en lichteffecten of bedrieglijk echte decors, moest Shakespeare zijn acteurs laten zéggen. Zij hadden alleen woorden en beschrijvingen tot hun beschikking, om de huilende storm en de woeste golven voelbaar te maken. Voor het overige moesten zij het doen met eenvoudige decors en een beetje muzikale omlijsting.

Shakespeares publiek was daaraan gewend en wist dat te waarderen. Zij konden op basis van die manier van werken even geschokt zijn als wij na het zien van films als Sophie's Choice of Schindler's List.

Game of Thrones

Shakespeare maakte van Hamlet een mammoetstuk. Zonder pauzes en intermezzo’s duurt het al zes uur, zodat het in zijn tijd een dagvullende voorstelling moet zijn geweest: bingeviewing rond 1600 zoals je tegenwoordig in een etmaal een heel seizoen Game of Thrones kunt zien, nu en dan met magnetronmaaltijd op schoot.

De tragedie is ook een soort game of thrones. Hamlet moet vrezen dat hij het ook niet zal overleven, nu zijn boze oom de hoofdprijs heeft binnengehaald, zijn moeder de koningin en het rijk. Bovendien wordt hij omgeven door intriganten die hij niet kan vertrouwen en hij moet veiligheidshalve doen of hij gek is. Op den duur is Hamlet zijn leven niet meer zeker, vooral als hij de kans voorbij laat gaan de boze koning in zijn rug te steken, een laffe daad waar hij op het laatste moment voor terugschrikt.

Je kunt een modern publiek geen stuk van zes uur voorzetten, tenzij je er een televisieserie in zes delen van zou maken met alle toeters en bellen van de moderne techniek. Voor een hedendaagse toneelvoorstelling is drastisch schrappen noodzakelijk. Dat hebben niet alleen Bernard Boode gedaan en zijn mensen gedaan met de voorstelling in het Julianapark, maar ook de tonelisten van De Stokerij. Mét rouwstoet en pauze gaan ongeveer drie en een half uur heen.

Catwalk

Toch is men verrassend dicht bij de aanpak van Shakespeare gebleven. Ook De Stokerij maakt nauwelijks gebruik van decorstukken en moderne techniek. Het hele stuk wordt gespeeld op een catwalk die zich bijna over de gehele lengte van de oude bibliotheek op het stadserf uitstrekt. Het publiek zit op plastic tuinstoelen aan weerszijden, net alsof het een modeshow betreft. De dramatiek is net als in Shakespeares tijd hoogst afhankelijk van woord en gebaar.

Maar het stuk is wel naar het heden verplaatst. De koning ziet er uit als een zakenman. De koningin draagt een broekpak en Hamlet is een beetje een hipster. Zijn valse vrienden in Shakespeares oorspronkelijke stuk, Guildenstern en Rosencrantz, zijn ordinaire vriendinnen geworden, giechelende kleefpleisters die de hele tijd selfies maken. Grof hedendaags taalgebruik wordt soms niet geschuwd en de emotie spat ervan af.

Vluchtelingen

Er zat nóg iets actueels in het stuk en sommige bezoekers zeiden dat dit er met de haren was bijgesleept. Regelmatig komt de hedendaagse vluchtelingenproblematiek aan de orde. In de eerste scène al, staan wachters op de uitkijk om ze tegen te houden en op het eind van de voorstelling keert dat allemaal weer terug. Het laatste woord is aan Horatio, de enige hoveling die Hamlet echt kan vertrouwen, met een emotionele oproep aan de Schiedammers om hun hart te openen en vluchtelingen binnen te halen.

Met de haren bijgesleept? Dat staat nog te bezien. Na afloop van de voorstelling legde Anne Rats, mede-oprichtster van De Stokerij, die net met veel verve Ophelia had gespeeld, Hamlets gemankeerde verloofde, uit hoe ze bij De Stokerij op dat idee waren gekomen. In het oorspronkelijk stuk van Shakespeare vreest het koninkrijk ook een tsunami van invallers. Er dreigt een invasie vanuit Noorwegen, die op de achtergrond voor extra suspense zorgt. De Stokerij heeft er de vluchtelingen van gemaakt die zich rond fort Europa verdringen. Dat is minder ver van het origineel dan je denkt. Daar zegt Horatio helemaal aan het eind van het stuk

“So shall you hear
Of carnal, bloody, and unnatural acts,
Of accidental judgments, casual slaughters,
Of deaths put on by cunning and forced cause”,

U krijgt 'te horen over bloedige en onnatuurlijke daden, over seks, over ondoordachte oordelen, slachtpartijen uit de losse hand, moord na rijp beraad en rustig overleg', betekent dat ongeveer. Althans ik hoop dat ik de gevoelswaarde van de vierhonderd jaar oude tekst een beetje redelijk weergeef. Het is alsof je naar Nieuwsuur kijkt met de kippen zonder kop bij Powned als toegift. Dat van die vluchtelingen past er naadloos bij.

Werkt dat allemaal? Het werkte perfect. Regelmatig zat het publiek geschokt te kijken naar het drama dat zich voor hun ogen ontrolde. Dat kwam door het gedreven spel en de heftige emoties aan wie niemand in het publiek zich kon onttrekken.

Vier eeuwen na dato raakte Shakespeare het hart van de Schiedammers zoals hij dat met zijn tijdgenoten had gedaan. Dankzij de acteurs en de actrices van De Stokerij. Schiedammers betalen vijf euro voor de hele voorstelling. Neem wel iets mee naar de kassa waar naam en postcode op staan. Laat deze unieke ervaring niet voorbijgaan.