Nobelprijs naar journalisten: wereld zonder feiten is wereld zonder vertrouwen

ACHTERGROND - 'Een wereld zonder feiten is een wereld zonder vertrouwen’. Toch wel heel bijzonder dat twee journalisten dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede winnen. 

Het gaat om Maria Ressa en Dmitri Moeratov. Ressa is actief in de Filippijnen, Moeratov in Rusland. In beide landen staat de persvrijheid onder druk. 

De 59-jarige Moeratov is een van de oprichters van de krant Novaja Gazeta (letterlijk vertaald: Nieuwe Krant). De Russische krant, door Moeratov in 1993 opgericht, wordt door het Nobelcomité gezien als ‘de meest onafhankelijke krant van Rusland’. Sindsdien richt de krant zich onder meer op politiek, corruptie en oorlogsmisdaden in Tsjetsjenië. Novaja Gazeta staat vooral bekend om haar kritische houding tegenover het Kremlin. Na het neerhalen van de MH17 in 2014 publiceerde de krant bijvoorbeeld een verontschuldiging op de voorpagina: "Vergeef ons, Nederland”. 

Zodoende maakte Moeratov volgens het Nobelcomité ‘honderden invloedrijke vijanden, maar duizenden vrienden’. Er zijn in het recente verleden meerdere journalisten van de krant gedood,  onder wie de bekende Anna Politkovskaja. Aan haar en aan andere Russische journalisten die de afgelopen tijd om het leven zijn gekomen vanwege hun werk, droeg Muratov zijn prijs op. "Dit is voor Igor Domnikov, voor Yuri Shchekochikhin, Anna Stepanovna Politkovskaya, Nastya Baburova, Natasha Estemirova, voor Stas Markelov. Dit is voor hen".

Maria Ressa richtte tien jaar geleden het nieuwsmedium Rappler op. Dat staat vandaag de dag te boek als een van de meest betrouwbare nieuwsmerken van de Filipijnen. Ze schreef een boek over terroristische netwerken en kreeg dit jaar in Middelburg de Four Freedoms Award. Ze schreef veel en kritisch over het optreden van de Filipijnse president Rodrigo Duterte; die ging de strijd tegen drugs aan met veel geweld en dodelijke optreden van de zijde van de politie. "Het dodental is zo groot dat het doet denken aan een oorlog tegen de bevolking van het land zelf", zei voorzitter Berit Reiss-Andersen van het Nobelcomité vrijdag.

Rappler en Ressa krijgen het zwaar te verduren. De autoriteiten zitten hen dwars en proberen journalist en medium in een kwaad daglicht te stellen. Ressa werd voor de meest uiteenlopende beschuldigingen voor de rechter gedaagd. Die beschuldigingen gaan van belastingontduiking tot het verspreiden van nepnieuws, zo stelt directeur Leon Willems van Free Press Unlimited. Die organisatie steunt Ressa in haar strijd en betaalt haar advocaten. "De toekenning van de Nobelprijs is echt ongelooflijk belangrijk. Er wordt al jaren gevreesd dat ze wordt vermoord of achter slot en grendel verdwijnt, maar door de prijs is het moeilijker om haar achter slot en grendel te zetten", zegt Willems.

Ressa krijgt het ook flink te verduren van voorstanders van het beleid van Duterte. "Toen ik jonger was, was ik oorlogscorrespondent. Dat was makkelijker dan dit", zo ziet ze haar werk vandaag de dag.

De Filipijnse journalist zei in een interview dat dit ‘de beste tijd’ is om journalist te zijn. Dat het werk gevaarlijker is geworden, betekent volgens haar ook dat het belangrijker is geworden. "Een wereld zonder feiten is een wereld zonder vertrouwen", aldus Ressa.

En zo is het maar net.

"Er is geen democratie zonder vrijheid van meningsuiting", zei Reiss-Andersen bij de bekendmaking in Oslo. "Een vrije pers voorkomt conflicten en oorlogen."