Pierre Janssen: in de greep van de kunst

SCHIEDAM - Half Nederland zit voor de buis als Pierre Janssen in de jaren zestig en zeventig op televisie over kunst vertelt. Tien jaar na zijn overlijden staat 'zijn' Stedelijk Museum in Schiedam stil bij zijn leven en werken: 'Pierre Janssen. In de greep van de kunst.'

Dat wordt een dubbelexpositie, samen met Museum Arnhem, waar Janssen van 1969 tot 1982 directeur was. De tentoonstellingen in Schiedam en Gelderland worden op 8 april geopend en lopen tot in het najaar.

Janssen praat in de vroege jaren van de tv in 'gewone mensentaal op het nieuwe medium; hij is benieuwd wat kijkers vinden. Dat maakt hem uniek. In die tijd leggen kunsthistorici uit ‘hoe het zit’, vaak met moeilijke woorden. Janssen ziet kunst vooral als een middel om mensen te verbinden. Bij zijn vertrek in Schiedam zegt hij dan ook: "Ik wilde iets maken waar de mensen zonder moeite naar binnen gaan, waar ze het gevoel hebben ‘dit is van ons’." Hij wist een gastvrij, ‘democratisch’ museum te creëren, waarmee hij zijn tijd ver vooruit was. Er kwamen ‘gewone’ Schiedammers, Arnhemmers én hun kinderen. Tegelijkertijd sprak hij de doorgewinterde kunstliefhebbers aan. Tijdens lezingen en rondleidingen hingen mensen aan zijn lippen.

De duotentoonstelling in Schiedam en Arnhem laat zien wie Janssen was, wat hij deed, welk werk hij aankocht en wat hem tot pionier maakte. De titel knipoogt naar het televisieprogramma Kunstgrepen waar Janssen twaalf jaar lang – tussen 1959 en 1975 – over kunst vertelt. Voor veel mensen zijn die praatjes een eerste kennismaking met kunst. Kunstgrepen is ook het eerste kunstprogramma op televisie. Ook is hij de eerste gast van het televisieprogramma Zomergasten.

De tentoonstellingen in Schiedam en Arnhem geven samen een compleet beeld van Janssen. In een huiskamersetting met sofa´s en ouderwetse televisietoestellen draaien zo’n tien afleveringen van Kunstgrepen, programma’s die nu voor het eerst weer te zien zijn. Ook is de televisiestudio waar Janssen zijn programma opnam, nagebouwd. Elders draait een film over Pierre Janssen van Lex Reitsma, documentairemaker en vormgever van de tentoonstelling. Beide musea tonen daarnaast Janssens aankopen, waaronder belangrijk werk van Cobra en Jan Mankes.

Zowel in Schiedam als Arnhem koopt Janssen kunst van regionale en landelijke kunstenaars. In Schiedam gaat het om werk van experimentele Cobra-kunstenaars onder wie Karel Appel, Lucebert en Constant, maar ook van Jan Sluijters. Dat maakt dat het museum nu samen met het Stedelijk Museum Amsterdam de oudste collectie CoBrA bezit - ook al was Janssen hier maar zes jaar conservator.

In Schiedam herleeft Janssens kantoor en komen vertellers van nu aan het woord: Jasper Krabbé, Wim Pijbes, Hans den Hartog Jager en Henk van Os. Ze gaan elk op hun eigen manier in op Janssens aankopen. In 1960 introduceert Janssen in Schiedam de Kunstklassen, workshops voor kinderen en volwassenen, in die tijd een novum. Tijdens de tentoonstelling zal dat atelier in Schiedam in de geest van die tijd compleet met vingerplanten herleven. Bezoekers kunnen daar ook zelf aan de slag.

In Schiedam haalt Janssen in 1959 kunst van Schiedamse verzamelaars naar het museum. Dat was nooit eerder vertoond. Bijna zestig jaar later laat het museum zien wat Schiedammers nu aan de muur hebben. En wat weten ze nog van Pierre Janssen?

Op zaterdag 8 april, de dag van de opening, wijdt Andere Tijden een uitzending aan Pierre Janssen. NPO 2, tien voor half tien.

Bij de tentoonstelling verschijnt de biografie 'Pierre Janssen. Journalist / tv-presentator / museumdirecteur / kunstverteller' van Petra Timmer bij uitgeverij Scriptum.