'Zonder tegenwind geen sterke vleugels'

SCHIEDAM - “Zonder tegenwind geen sterke vleugels, zeggen ze wel. Nou daar weten wij alles van, maar we blijven erin geloven dat ‘drijvend bouwen’ de toekomst heeft, niet alleen voor wonen maar ook voor bedrijven, en dat laatste zeker ook in de agrarische sector, temeer als je dat doet in de buurt van waar de mensen wonen. Dat scheelt immers enorm in het transport. Eén kilogram voedsel op je bord heeft gemiddeld 33.000 kilometer over de wereld gereisd.” Aan het woord is Minke van Wingerden-Hooghiemstra (65), directeur/eigenaar van Floating Farm, het bedrijf dat de drijvende boerderij in de Merwedehaven en op de kade aan het Rotterdamse deel van de Gustoweg exploiteert. 

Sinds mei 2019 is de drijvende boerderij van Minke en haar echtgenoot Peter van Wingerden operationeel. Het was toen de eerste drijvende boerderij ter wereld en het is nog steeds de enige ter wereld, naar zeggen van de eigenaren. Friese Minke leerde geboren Rotterdammer Peter kennen in het hoge noorden. Zo’n 35 jaar geleden verhuisde het echtpaar terug naar Rotterdam. Zij met een achtergrond in marketing en de voedingsindustrie en hij techneut. In 2012 trof Sandy - de grootste Atlantische orkaan ooit - acht landen, van het Caribisch gebied tot Canada. Ook de oostkust van de VS waaronder de stad New York werd zwaar getroffen. Er was grote schade door overstromingen aan infrastructuur en huizen. “Deze ramp opende onze ogen. En met de voortgaande klimaatverandering zullen rampen en overlast alleen nog maar vaker gaan voorkomen. Daarom heeft drijvend bouwen de toekomst. Met een moeilijk woord: het is klimaatadaptief. Peter is visionair en als Friezin hou ik hem met beide benen op de grond, een goede combinatie denk ik. De Rotterdamse havenautoriteiten keken raar op, toen Peter met ons idee kwam. Na aanhoudend aankloppen op hun deur, hebben we toestemming gekregen voor het bouwen en exploiteren van twee boerderijen. Daarom hebben we hier zo’n lang stuk grond in gebruik, maar je ziet maar één boerderij. We waren nog maar net bezig toen we in 2020 te maken kregen met de Coronacrisis. Dat betekende weinig bezoekers en omzet, maar onze koeien produceerden wel melk. Dat heeft ons ertoe aangezet om kaas te gaan maken. We hebben ook tegenslag gehad met een installatie die niet goed draaide, maar ook dat hebben we overwonnen.”

“Voor de bouw van de tweede boerderij zijn de eisen aangescherpt, bijvoorbeeld wat betreft de aanvaarbeveiliging. We konden mede daardoor het bouwen van de tweede boerderij financieel niet opbrengen. Er zijn mensen die denken dat het bij ons één groot subsidiefeest is. Nee dus, we krijgen geen subsidie. Dat we onze tweede boerderij niet hebben kunnen realiseren, heeft tot gevolg dat de zogenoemde ‘overhead’ kosten nu niet uitgesmeerd kunnen worden over twee boerderijen maar compleet op de eerste boerderij blijven drukken. Daardoor maken we ook nu in 2026 nog geen winst, maar we hopen dit jaar quitte te kunnen draaien. Die tweede boerderij was trouwens bedoeld voor het verbouwen van groente. We zijn ook nu niet voor één gat te vangen: we zijn onlangs onder het dek waar de koeien staan, begonnen met het verbouwen van diverse gewassen. Dat wordt ‘vertical farming’ genoemd. Ook in dit geval zijn we bezig om wat we hier oogsten zelf te kunnen verwerken in houdbare producten. Denk aan pesto en aan een mocktail, een drankje op basis van kruiden. Dat kost toch meer tijd en geld dan we vooraf hadden verwacht.”


Tijd te ver vooruit



Blijkbaar niet ontmoedigd vertelt Van Wingerden rustig verder over de tegenwind en het door haar en haar man als duurzaam ondernemers blijven rechten van de rug. “We hebben aangeklopt bij impactfondsen. Het resultaat is teleurstellend. Die kijken meer naar financiële opbrengsten op korte termijn dan naar échte impact op langere termijn. Wij zijn onze tijd een beetje te ver vooruit, denk ik. En toch, ik blijf het zeggen, we zijn met steeds meer mensen en er is steeds minder grond beschikbaar, voor wonen en voor agrarisch gebruik. Agrarisch bemesten we de grond niet goed, maar putten we die uit. Wat de mest van onze koeien betreft, werken we nu met een ‘emissievrije robot’. De mest wordt door de robot onmiddellijk gescheiden in droog en nat. De bruikbare meststoffen worden binnen drie uur uit de urine gehaald. Deze werkwijze bespaart zestig procent op de emissie.”

In 2028 is het afgelopen met de boerderij

Rotterdam gaat woningen bouwen in het gebied rond de Merwedehaven. In deze tijd past een boerderij niet in een woonwijk, zo redeneert de overheid. De boerderij moet daarom verdwijnen van de huidige locatie. Voor zover nu bekend is, zal het in 2028 afgelopen zijn met de boerderij in de Merwedehaven, zegt Van Wingerden. “We wisten vooraf dat we hier een tijdelijke bestemming hadden, maar is er echt geen ander plekje te vinden in Rotterdam of wil men ons gewoon kwijt? Hoe zonde is het om – nu we eindelijk goed op gang komen – weer te moeten verkassen of stoppen. We vormen inmiddels ook een sociale hub. We bieden betekenisvol werk aan - mezelf en Peter meegeteld - negen medewerkers en circa dertig vrijwilligers. We geven met regelmaat lezingen en rondleidingen aan leerlingen van scholen uit de buurt en aan groepen particulieren, aan geïnteresseerde boeren uit heel Europa, aan toeristen en wetenschappers uit de gehele wereld.” 

Demonstratie voor de deur

De boerderij heeft ook de belangstelling uit de hoek van dierenactivisten. Zaterdagochtend staat er weer een demonstratie voor de deur van de boerderij. Partij voor de Dieren heeft een protestmars aangekondigd. De dierenpartij schrijft: “De Floating Farm presenteert zich als duurzaam en diervriendelijk, terwijl koeien worden gehouden op een drijvend betonnen platform. Dat is niet natuurlijk en niet ethisch. (…) Onlangs kreeg de oprichter van de Floating Farm (Peter van Wingerden, Officier in de Orde van Oranje Nassau, red.) een lintje voor duurzame en innovatieve voedselproductie. Een lintje voor duurzaamheid is natuurlijk goed, maar de vee-industrie is allesbehalve duurzaam, het veroorzaakt dierenleed en is daarom echt niet houdbaar. (…) Recentelijk heeft de Rotterdamse fractie schriftelijke vragen ingediend waarmee de partij het stadsbestuur oproept de vergunning voor de Floating Farm niet te verlengen. De Schiedamse fractie riep het stadsbestuur juist op om geen vergunning te verlenen bij een eventuele verplaatsing naar Schiedam.”

De koeien die op de boerderij worden gehouden zijn ongeveer dertig zogenoemde MRIJ-koeien. MRIJ staat voor Maas-Rijn-IJsselvee. Het is een dubbeldoelras, dat wil zeggen dat de koeien van dit ras worden gehouden voor zowel de melkproductie (met een hoog eiwitgehalte) als voor de vleesproductie. “Dat is uit het oog van duurzaamheid dus juist goed, dat koeien zowel voor de melk als voor het vlees gehouden worden. Dat koeien het hier niet goed zouden hebben… grote onzin. Op stal hier zijn de koeien beslist niet slechter af dan op een gebruikelijke boerderij en ze kunnen zo de loopplank van het ponton af de weide in die we hier hebben. Tijdens rondleidingen kijken er mensen in de stal en ook daar hebben de koeien geen last van, koeien zijn sociale dieren, die de aanloop van mensen waarderen. Wat willen die mensen nou, dat we de koeien hier de straat op sturen…” Van Wingerden valt even uit, waarna ze zich herpakt en weer in alle rust verder praat. “Laat mensen vooral zelf komen kijken en oordelen wat ze ervan vinden. Iedereen is welkom om hier binnen te lopen en de koeien in hun weide en stal te bekijken. Voor ouders met kinderen ook heel leuk, vooral nu we weer een kalfje hebben.”