Grootse loodsen vol met verbindende energie

SCHIEDAM – De loodsen die jarenlang dienden voor de opslag en verkoop van hout door Jongeneel – en sinds enige tijd omgedoopt lijken tot Noletloodsen – zijn groot: zesduizend vierkante meter. Dat gegeven vormde en karakteriseert de tentoonstelling die er morgen zijn laatste dag beleeft.

Zo graag wilde Winnie Teschmacher, directeur van de Ketelfactory in de Hoofdstraat, een grote tentoonstelling inrichten met kunstenaars waarmee zij de afgelopen jaren heeft samengewerkt. Zo'n coöperatie geeft immers betrokkenheid, bewondering, beroering, die je niet loslaat. Toen zij in 2014 haar kans schoon zag en in de gaten kreeg dat de loodsen van Jongeneel leeg kwamen te staan, klopte zij bij mecenas Nolet aan om het idee post te doen vatten. Groot was haar verbazing toen ze te horen kreeg dat de jeneverstoker de panden al had aangeschaft; met een paar gewisselde woorden leek haar visioen realiteit te kunnen worden.

2015, Zoals haar voor ogen stond, werd in overleg met Nolet 2016, het jaar waarin het bedrijf zou vieren dat het 325 jaar bestaat. “Dat is maar gelukkig ook, want ik had het nooit gered”, aldus Teschmacher.

Nu kijkt ze als tevreden mens terug op het verloop van Snapshot. Ze verwacht dat als morgen de deuren voor de laatste keer voor het publiek gesloten worden, een kleine zevenduizend mensen de tentoonstelling, open vanaf 16 april, gezien hebben. Terwijl kunstcriticus Frits de Coninck rondgaat langs de werken, met een groep van een twintig geïnteresseerden, leidt Teschmacher Schiedam24 rond, en vertelt.

Snapshot of a larger order kwam tot stand in nauwe samenwerking met de kunstenaars. Teschmacher nodigde de negentien uit omdat zij op de een of andere manier voor zich zag dat de kunstenaars met hun werk zouden 'passen' in de loodsen. Niet altijd vanzelfsprekend. De loodsen zijn oud, tochtig en kunnen koud zijn; Florette Dijkstra werkt met papier - hoe houdt dat zich in deze omstandigheden? Oké, blijkt nu, al hebben Teschmacher en een flinke groep medewerkers en vrijwilligers de handen vol gehad om de ruimte leeg te scheppen, af te dichten en recent nog, na de forse buien, weer droog te krijgen.

Veel energie van Teschmacher ging zitten in de praktische organisatie van Snapshot, vanaf het eerste idee tot de daadwerkelijke gang van zaken de afgelopen maanden. “Horeca, vergunningen, ik heb er veel van geleerd.” Dusdanig dat ze nu ook wel 'toe' is aan het afsluiten van de expositie. “Even helemaal leeg.” Dat mag ook wel, als je, zoals Teschmacher, de Ketelfactory en de tentoonstelling typeert als 'mijn eigen kunstwerk'. Dat zij de komende maanden over zal geven aan een gastcurator.

Voor haar was het nauwelijks de vraag of zij met twintig kunstenaars de zesduizend meter wel vol zou krijgen. “Maar al te vaak staat werk op elkaar gepropt in de grote musea.” Dan komen werken niet tot hun recht, komt een beeld niet bij de kijker binnen, omdat diens aandacht al weer is getrokken door iets uit een ooghoek. Vanuit die gedachte ook het feit dat de werken niet getooid zijn met bordjes, met een titel en schepper. Te dwingend. Het gaat om respect voor elk werk, het tot je laten komen ervan. Teschmacher is daarom erg blij met een reactie als 'ik weet niet veel van kunst, dacht bij binnenkomst in eerste instantie: dat is niks voor mij – maar ik ben wel drie uur gebleven'.

Die interesse moet toch zo zijn redenen hebben? Teschmacher houdt het op 'de verbindende energie' in de tentoonstellingsruimten. “Kunst die de uitdaging aangaat.” Gemaakt voor op de locatie, soms ook ter locatie, of, zoals de opstelling Traveling Geometry, door maakster Maria Blaisse, regelmatig 'gerepareerd' op locatie, omdat bewegende delen niet bestand bleken tegen de voortdurende motie.

Kunst ook die zijn plek vond in nauwe samenwerking met de kunstenaar. “We zijn zes, zeven keer met zijn allen samengekomen.” Om elkaar te leren kennen en samen te bouwen aan de tentoonstelling. “Met respect voor elkaar.” Aan de hand van maquettes in eerste instantie. “Op gegeven moment vonden de werken hun plek, en dat leek dan de enige plek die geschikt was.”

Zoals de performance van Wineke Gartz, die graag een afgescheiden deel van het complex tot haar beschikking had waar ze lang kon bouwen. Toch kwam ook Marjolijn van den Assem in dezelfde hal te staan – en waar de een wel en de ander juist geen daglicht wilde, kon er voor Van den Assem een constructie worden gebouwd die haar werk op een bijzondere manier tot zijn recht doet komen. “Autonoom en tegelijkertijd verbonden”, zo staan de werken nu ten opzichte van elkaar.

Teschmacher ziet drie niveau's waarop Snapshot of a larger order uitwerkt: voor de kunstenaar, haarzelf en de stad. Het samenstellen ervoer zij als haar eigen 'ultieme kunstwerk'. Die zal ongetwijfeld zijn weerslag gaan krijgen in haar volgend beeldend werk als glaskunstenaar – overigens is Teschmacher ook met haar eigen werk Space of Silence, over stilte, rust en stilstaande gedachten, op de tentoonstelling te zien.

Schiedam is blij met de tentoonstelling, merkt ze aan alles – zelfs uit de bewegwijzering die nog maar pas in de stad is opgehangen. “De stad krijgt er een boost van.” De samenwerking met de Operadagen, de Rotterdamse schouwburg, met De Veenfabriek en Theatergroep Domino, die vormen een basis om op verder te bouwen. Hopelijk is de drempel voor Rotterdamse kunstliefhebbers om naar Schiedam te komen wat geslecht, want dat die er is, ervoer Teschmacher al doende ook. “Maar mensen die dan toch komen, zijn onder de indruk van de tentoonstelling en ook van de stad.”

De kunstenaars op Snapshot hebben volgens Teschmacher over het algemeen een stap of stappen gemaakt. Ze noemt met name Harry Haarsma en Robert Zandvliet, maar eigenlijk kan ze ieder van de deelnemers noemen. Olphaert den Otter werd tijdelijk een soort 'artist in residence', zo vaak was hij op de tentoonstelling te vinden. Hij wist zijn werk onder de aandacht te brengen van Sjarel Ex van Boijmans van Beuningen. “Die heeft zijn wereldbol aangeschaft.” Wineke Gartz is volgens Teschmacher ook veel teruggeweest om haar installatie uit te testen. “Al met al was voor de kunstenaar de sky de limit, waarin ieder zijn stappen kon zetten. En dat was supergaaf.”