'Na 750-feest wordt Schiedam nooit meer als het was'

Anke Bodewes, in het paars in een creatie gemaakt van de promotiebanieren van het feestjaar, bij het slotfeest met de vrijwilligers in het Wennekerpand; foto: Ted Konings - andere foto's: Liesbeth van Duijn

SCHIEDAM - Schiedam viert 750 zit erop. En de stad wordt nooit meer zoals die was, zegt Anke Bodewes, voorzitter van de stichting die het programma ‘droeg’. De stad van ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ heeft ervaren hoe het is om uit te pakken, hoog te mikken en het ‘gewoon’ te doen.

Het feestjaar is ten einde. Al een tijdje, want de Brandersfeesten vormden de finale van het jaar waarin werd gevierd dat Schiedam 750 jaar geleden stadsrechten kreeg. Veel Schiedammers vonden dat een jaar, ook een jubileumjaar, tot 31 december duurt en lieten de feestvlag nog buiten hangen. Maar nu er een nieuw jaar is begonnen, houdt het gedenken wel zo’n beetje op. Vraag is: resten er na de verjaardag nog mooie cadeaus? 

Als er iemand antwoord moet kunnen geven op die vraag is het Anke Bodewes. Als voorzitter van het bestuur dat verantwoordelijk was voor het samenstellen van een feestelijk en ‘kloppend’ programma - en het vinden van het geld dat daarvoor nodig is! - kijkt ze met plezier en dankbaarheid terug op Schiedam viert 750. Ze maakte zowat alles mee, sprak heel veel mensen en deed zo, ook na tientallen jaren ondernemen, makelen in de stad, weer een nieuwe ervaring op met en van Schiedam. We nemen er de tijd voor om terug te kijken en door te denken.

Even een lekkere chauvinistische constatering. “Amsterdammers hebben tijdens hun jubileumjaar in hun stad niet gemerkt wat wij in Schiedam hier hebben meegekregen van onze verjaardag.” Bodewes had te doen met de Amsterdammers die eind oktober in de stromende regen taart stonden te eten op de Dam, maar ziet in dat druilerige beeld ook de bevestiging dat Schiedam viert 750 er goed aan heeft gedaan om te kiezen voor een afsluiting van het feestjaar in september.

Die zomer die begon zowat in maart, zou wijlen Gerard Cox ervan maken. Op donderdag 13 maart kwam nota bene de koning naar Schiedam. Hij overhandigde de Geuzenpenning aan Valentyna Soloviova, vertegenwoordigster van de organisatie Ukraine 5 AM; het was het officieuze begin van Schiedam viert 750. Want feestelijk, met ‘tout’ Schiedam dat uitliep, een bijzondere ’spring in the air’, alsof de hele stad een sprongetje deed van plezier, dat het nu toch echt ging beginnen.

Want er was al behoorlijk lang naar uitgekeken - en al heel veel voorwerk aan verricht. De opstart bleek wat moeilijk, want ondanks waarschuwingen te kust en te keur om vooral op tijd te beginnen, was er toch ineens druk op de ketel en te weinig tijd toen Marien Brand, Remco Meijer en Mandy Meerhof eenmaal aan de slag waren met hun Programmabureau. In korte tijd moest er van alles worden opgetuigd. En ook: om een mooi feesie te vieren moet je ook wat in de melk te brokkelen hebben. Het was aan Bodewes met haar medebestuurders Pascal Visée, René van der Klink, Zeliha Cimtay en Henk Aron om - financiële - middelen te vinden om de festiviteiten kracht bij te zetten. 

Dat is gelukt: bestuur en programmacommissie hadden uiteindelijk anderhalf miljoen euro te verdelen voor initiatieven uit de stad. In vier rondes kwamen er aanvragen binnen voor ruim 250 initiatieven, die met elkaar aanspraak maakten op 3,5 miljoen euro financiële bijstand. Uiteindelijk hebben zo’n honderdvijftig projecten met een bijdrage van de stichting doorgang gevonden.

Een groot voordeel was natuurlijk dat al een tijdje bekend was dat Schiedam in 2025 zijn jubileumjaar zou vieren. Dat er naar was uitgekeken en dat veel organisaties in de stad al lang in de weer waren met het bedenken van activiteiten, of het in het kader van het feestjaar plaatsen wat ze toch al het liefst en het best deden, maar dan nu wat grootser of feestelijker.

En dus kwam er een flink circus op gang van aanvragen van en verstrekken van subsidies, bijdrages om activiteiten van de grond te tillen. Het hoofdkwartier van Brand, Meijer en Meerhof, bijgestaan door specialisten op hun gebied, was het episch centrum voor een lange periode overleggen, bedenken, aanscherpen en uitwerken van plannen.

Waar dat in uitmondde is terug te zien in het boekwerk Schiedam viert 750, dat op 13 november werd gepresenteerd op een afsluitende avond in het Wennekerpand voor alle betrokkenen bij het feestjaar. Het telefoonboekdikke boekwerk geeft een fijn beeld van alles wat er tussen 13 maart en eind september in de stad is aangericht.

“Ik weet nog wel dat ik me in het begin afvroeg hoe de stad zou meegaan in het feest. Dan stond je bij de bakker of kaasboer en vroeg je je af wat de mensen naast je meekregen van wat er te gebeuren stond. Ik vroeg er ook wel eens naar en kreeg dan toch nog wel regelmatig het antwoord: ‘geen idee, ik zie een vlag in de straat hangen, maar dat is het dan wel zo’n beetje’. Het maakte bij mij wel een zendingsdrang los: ga kijken wat er is, er is vast ook iets voor jou bij, sluit je aan!”

Publiciteit vormde een belangrijke component van het jubileumjaar. Een feestkatern in de huis-aan-huiskrant van Schiedam was een mooi schot voor de boeg. Daarna de inzet van de lokale omroep en andere media. En de website Schiedam viert 750.nl. “Dat was een geweldige vinding: hier kon je actueel de nieuwste evenementen aankondigen.” Want er werd nogal wat aangepast. “Bedenk: in maart waren veel organisatoren nog volop bezig met het samenstellen van hun programma.”

Opzet was om de meeste festiviteiten te bundelen in drie periodes: de verjaardagsweek in maart, de midzomerweek in juni en de slotweken in september. Dat werden de zwaartepunten van het jubileumjaar, vooral uit de koker van de stichting. In de tussenliggende periodes waren met name de initiatieven vanuit de stad gepland. Zo leek het soms of er geen eind kwam aan de reeks ‘Schiedam viert 750’-activiteiten. “We waren beducht dat het feest gaande het jaar wat zou wegebben, maar daar is geen sprake van geweest. Er was altijd wel wat. Misschien dat het in augustus wat stil was, maar toen waren de meeste mensen op vakantie. Aan de andere kant: het is ook goed om enkele keren te pieken; een heel jaar feest houdt niemand vol. Zo volgden we een beetje de drukte van de seizoenen, zo’n ritme hoort er ook een beetje bij.”

Wat waren hoogtepunten van het jaar, in de beleving van Bodewes? Dat is even zoeken, de raderen knarsen, want er was zo veel. “Heel Schiedam bakt, dat vond ik wel geweldig. We leerden van een Schiedamse deelnemer dat zich voor het tv-programma per seizoen zo’n 75 deelnemers aanmelden. Landelijk dus. Hier hadden we er 45, vijftig. Ik heb er zo van genoten, het was zo leuk, ieder met een schort aan. Er werd virtuoos gebakken en ook de kinderen hadden er lol in.” 

Het pogen van Bodewes cs was om niet alleen in de tijd uit te meten, maar ook over de stad. “In het centrum maar ook in de verschillende wijken.” En ook naar aard van de activiteiten en de organisatoren. “Zo hebben we organisatoren bij elkaar gebracht die vergelijkbare zaken wilden aanpakken, of die op dezelfde dagen iets van plan waren.” Het zoeken was ook naar sleutelfiguren in gemeenschappen van arbeidsmigranten, van kort of lang geleden, die niet automatisch stonden te juichen, mochten ze vernemen dat de stad 750 jaar bestond. “We hebben in vijf talen appjes verstuurd naar die keyplayers. Er is zo hard gewerkt…”

En er was mazzel. “Het lijkt wel of het weer het hele jaar geweldig is geweest. Één activiteit is een dag afgelast: de Tijd van Aleid, in Kethel. Buiten dat hebben we supermooi weer gehad.”

Nog een hoogtepunt, schiet Bodewes te binnen: “De huwelijksmarathon.” 21 stellen spraken tegenover elkaar en de goegemeente hun liefde en trouw uit. Het was een van de weinige Schiedamse activiteiten dit jaar die veel landelijke aandacht opleverden. Dat is toch wel een klein minpuntje, als je oprecht kritisch wilt kijken, vindt Bodewes: het relatieve gebrek aan respons op het jubileumjaar buiten de stad. Het betrekken van gasten uit het ommeland en verder bij de festiviteiten was volgens haar geen expliciet doel van het feestjaar. “Maar enkele activiteiten hadden zeker de kwaliteit ervoor. Jammer, dat er landelijk niet zo veel aandacht aan ons feest is gegeven.” Met uitzondering van de huwelijksmarathon dus, waarover in en op veel landelijke media werd gesproken.

Ook ‘heel ontroerend’, aldus de stichtingsvoorzitter: de korendag. “Die samenzang in de Havenkerk! Nou, daar gaat mijn hartje wel sneller van kloppen. Je had het idee dat ieder aanwezig, voelde dat het bijzonder was.” Een dankbaar resultaat voor shantykoor Stuurloos, dat hard aan de organisatie van het festival had getrokken, maar in eerste instantie alleen maar tegenwind vanuit de stad en het programmabureau ervoer. Ook dat was Schiedam viert 750, beaamt Anke Bodewes. “Dat is toch ook mooi, om te zien dat het toch is goedgekomen, hoe frustratie kan uitmonden in zo iets goeds.”

Bodewes is blij met het programmabureau, kantoorhoudend op de Hoogstraat, naast Shop. “Marien Brand, daar hebben we geluk mee gehad.” Hij had veel ervaring, ook van eerdere stadsjubilea. “Hij had verstand van mensen, wist hoe je iedereen erbij haalde en was ook nog eens in staat ze persoonlijke aandacht te geven, dusdanig dat mensen spontaan aanvullende acties verzonnen, zoals 750-rompertjes sturen aan Schiedams ‘750-baby’s’” De mensen van het programmabureau verdienen volgens haar grote waardering en dankbaarheid. “Ze wisten hoe je zo’n jaar produceert. Hoe je spanning opbouwt.” 

“Het programmabureau moet eigenlijk blijven”, stelt Bodewes. Het kan niet, maar het zou zo mooi zijn. Het voegt professionele begeleiding toe aan de vele vrijwilligersinitiatieven die er in de stad zijn.

Er is in de stad vaak sprake van ‘de usual suspects’, die vooraan staan om aan te pakken en initiatief te nemen. Soms tot ergernis van anderen. “Nu waren er ook unusual suspects. Die hebben nu ook geleerd hoe het is om hun idee te realiseren, aan te pakken, een keer een plan te maken en dat helemaal proberen uit te voeren.” Dat zijn waardevolle ingrediënten voor het wezen van een stad, stelt ze.

Bijna vergeten, maar toch goed om hier even te noemen: er viel een jaar lang amper een onvertogen woord. “Er is niemand flauwgevallen, niemand in de gracht beland, er waren geen ruzies of messentrekkerij.” Vanzelfsprekend, of niet?

Bijzonder ook de samenwerking met de gemeente Schiedam, wil Bodewes niet onverlet laten. Ronald Ultee deed veel, bijvoorbeeld de vergunningen. “Ook toen de NAVO-top in Den Haag was en er in Nederland eigenlijk niets kon dat politie-inzet kon vragen.” Carien Huizing, Carla Vermunt, achter de schermen maakten de gemeentelijke ambtenaren veel mogelijk, aldus Bodewes. “En Harald natuurlijk, die was overal, geweldig!”

Oh ja, nog zo’n pareltje, schiet de voormalige makelaar te binnen: Schiedam Bloeit. “In de Plantage. Ik woon daar in de buurt. Ging er met familie heen. Toen het begon regende het en waren er maar een paar mensen. Toen kwamen er wat bij, en werd het droog en kwamen er mensen bij, en werd het steeds warmer met steeds meer mensen. Het zou tot zes uur duren, en ik denk dat er om vijf uur duizend mensen stonden te eten en drinken, alcoholvrij. Dat is nu echt zo’n evenement dat helemaal door de organisatoren is gedragen, ons programmabureau heeft hun aanvraag om een bijdrage gehonoreerd, en meer eigenlijk niet. Maar ze hebben het supertof neergezet, met name vanuit de Kaapverdische gemeenschap. Hun community kent elkaar blijkbaar goed.” Trekker van het evenement was met name Filomena da Luz, bekend van haar gezondheidscentrum aan het park.

Dan ook gelijk nog weer een hoogtepuntje. “De Iftar, in het Paleis.” Op de dag dat de lente begon kwamen daar naar verluidt zo’n 750 mensen bij elkaar om de maaltijd te nuttigen. Van zeer divers pluimage. “Daar ging veel samenwerking aan vooraf.” De vastenmaaltijd is ook direct een van de zaken die Bodewes noemt als je vraagt of Schiedam viert 750 niet toch vooral een feest was voor de mensen die al generaties lang voet aan wal in de stad hebben - en dus minder werd beleefd en gewaardeerd door de nieuwkomers van de afgelopen decennia. Ze noemt ook de openluchttentoonstelling ‘Arbeidsmigratie in Schiedam’ in mei op de Kloosterplaats, en Humanae, de 'kleuren van Schiedam' van fotograaf Angélica Dass of het Stadserf. Zij maakte portretten van ruim honderd Schiedammers om zo de stad neer te zetten, in geuren en kleuren. “Het mag altijd meer zijn. Maar vergeet niet”, zegt Bodewes, “dat er door mensen heel hard gewerkt wordt. Misschien hadden we meer duidelijk kunnen maken in het programma dat we ook profiteren van het harde werk van de Oost-Europese gemeenschap. Ik snap dat ze zo veel werken dat ze het te druk hadden om activiteiten te organiseren.” 

“Van het bedrijvenfestival word ik dan weer heel trots. Hoe bedrijven hebben meegedaan. Met sponsoring, maar ook met hun organisatiekracht en creativiteit. Terwijl ook zij het gewoon druk hebben hè.” De inzet van Janet van Huisstede maakte hier het verschil. “‘Dat moet je mee bedenken’, had ik haar gezegd, want ik weet dat ze dat kan. Het is heel goed uitgepakt.”

Het lokale bedrijfsleven valt ook een pluim op de hoed te steken waar het gaat om de financiën die het beschikbaar heeft gesteld om het feest extra kracht bij te zetten. “Als stichting hebben we anderhalf miljoen euro bij elkaar gekregen, vanuit de bedrijven. Plus de nodige hulp in natura. Van De Bonte Koe, Nolet, Damen. Wat dacht je: het schip waarmee de burgemeester en Janny van der Heijden over de Lange Haven gingen bij de opening van de landelijke monumentendagen, was om niet door Damen Heritage ter beschikking gesteld. In mei ’24, toen we net begonnen met de sponsorwerving, vroeg Peter Altena van Damen Shipyards me: zeg me wat jullie nodig hebben. Dat is lekker hoor, als iemand dat zo voor je doet. We hadden ’s ochtends ons gesprek, ’s middags kregen we als antwoord: we doen het, we doen mee.” Damen werd ‘partner’ en legde 75.000 euro in. “Terwijl we allemaal weten: ze verkopen er geen onderzeeër meer door.” Later, toen de uitwerking van de slotweken aan de orde was, bood Altena opnieuw aan: ’Zeg maar welk schip je wilt hebben’, want er was keus. Het werd ‘De Reiger’. Die op heel veel foto’s en filmpjes is vastgelegd. Nolet en DSW lapten eenzelfde bedrag als Damen. 

Bodewes over Nolet: “Zo ruiterlijk helpend op de bedrijvendag Gedistilleerd. De hele familie stond er, met dertig medewerkers. Een bezoeker kwam een dag te vroeg, die werd gewoon binnengelaten voor een rondleiding.” De open dag van de gedistilleerd bedrijven was sowieso ‘mooi’. “Bijna alle bedrijven deden mee. Er waren duizenden mensen op de been. En de ondernemers willen het volgend jaar weer hun deuren openzetten.” Ook de andere bedrijvendagen pakten goed uit. “Die van de Maakindustrie, waarop kinderen met robots konden spelen en zeer hoogwaardige en specialistische bedrijven hun deuren openzetten, trok ook veel bezoekers. En bedenk wat bedrijven allemaal moeten doen om hun deuren open te stellen: het bedrijf geschikt maken, denk aan de veiligheid, voldoende wc’s voor alle bezoekers. Dan moet je wel trots zijn op je bedrijf en product, om dat allemaal zo te willen laten zien, met die moeite.”

Wat dat betreft is de belangrijke verjaardag van de stad toch vooral een jaar ‘met elkaar, en door elkaar en voor elkaar’ geworden, vindt de stichtingsvoorzitter. “Met nieuwe contacten, mensen hebben elkaar leren kennen. Dat was ook dat logo van ons, met dat kloppende hart: verbinding. Dat we vieren door de verbinding met elkaar aan te gaan en zo de talenten in de stad te helpen gloreren.”

En er zijn nogal wat talenten. Ook nieuwkomers. “Ik denk aan Club Schie, in de Drilschuur. Dat werd georganiseerd door nieuwe Schiedammers. Recepten van gerechten uit ‘eigen landen’ werden uitgewisseld, gemaakte en samen opgegeten.

“En vergeet De Familie niet.” Een misdaadfilm in vier delen, gemaakt door De Stokerij. “Alleen al daaraan deden zo veel vrijwilligers mee, ik geloof wel tweeduizend! En Irado natuurlijk.” De Stokerij, met Anne Rats en Koen Wouterse als trekkers, wist velen te betrekken in hun spannende filmepos, dat volledig in Schiedam speelde. “Nu kijk ik door de ogen van die film naar de stad. He, die ken ik uit de film!”

“Er zijn ook nieuwe plekken in het zicht gekomen: de strip met gedistilleerd op de Buitenhavenweg. Het plein van museum en Appelmarkt, waar meerdere podia met elkaar verbonden werden tijdens het Midzomerfestival en in het weekend van de opening van de Monopole.”

Dat is waar ook, over verbinding gesproken: de Lichtjesparade, dat was toch ook wel een hoogtepunt. Feitelijk het sluitstuk van het feestjaar. “Was ook spannend. We hadden geen vergelijk. Wat als er maar drie mensen waren op komen dagen? Maar het pakte geweldig uit, mensen die meededen waren echt feestelijk opgewonden. En ik ook, zoiets in eigen stad!”

“Kijk: Schiedam verlangt al jaren naar de gondelvaart, maar die zal er waarschijnlijk nooit meer komen: het verenigingsleven dat er was om zo’n boot op te tuigen, dat is er niet meer. Maar dan ontstaat er iets anders. En dan zijn de verwachtingen misschien hoog, te hoog, maar op je verjaardag eet je taart, mag het ook bijzonder zijn. En het werd mooi, de Lichtjesparade.” 

Zo zijn misschien nieuwe tradities geboren, denkt Bodewes. “Die kunnen onze stad aantrekkelijker maken. En zie hoe ook de Brandersfeesten zichzelf opnieuw hebben uitgevonden. Met veel vrijwilligerswerk kan het ook.”

De Lichtjesparade was voor Bodewes het eind van het feestjaar, de finale van het werk. “Wij organiseerden de parade en die ging over in de Snollebollekes op het Stadserf, en dat was werk van de Brandersfeesten. Zo werd het stokje overgegeven.”

Dat is ook winst voor Schiedam. “We hebben nu de ervaring: we kunnen dit!” Denk aan Ploeg 750, geeft Bodewes mee. “De vrijwilligers die zich het hele jaar hebben ingezet, daar waar het nodig was.” Met Ine Elderkamp en Monique van Bohemen als stralende ‘moeders’ die de kloek verzorgden. “Ze hebben zich met de ploeg te pletter gesjouwd, opbouwen, afbreken. Maar ze waren blij en enthousiast om onderdeel van het feest te zijn. Op de laatste avond stonden ze allemaal te dansen.” Iedere activiteit in het feestjaar had zijn eigen vrijwilligers, maar kon bij gebrek aan ‘handjes’ een beroep doen op de centrale organisatie, legt Bodewes uit. De ploeg werd ook gevoed vanuit ‘maatschappelijke partners’ van het feest, als Woonplus en Frankeland. 

Op de ‘finissage’ in het Wennekerpand kwamen 250, driehonderd mensen af. Het was het moment dat Bodewes zich realiseerde wat er allemaal is gebeurd afgelopen jaar. “Alles is veranderd in Schiedam. Het wordt nooit meer zoals het was. Je gaat niet terug, de lat is van binnen wat hoger gaan liggen.”

Na die finissage was er voor het bestuur nog werk te doen. “De jaarrekening is ondertussen vastgesteld, de stichting is bij de Kamer van Koophandel al opgeheven. In Gouda werd in 2022 feest gevierd, daar hebben ze in 2025 de stichting op kunnen heffen.”

Dus wat blijft er nu over, na een feestelijk jubileumjaar? “Mensen die elkaar hebben leren kennen. Die hebben genoten. Denk aan het midzomerfeest, het deurdiner, op 21 juni werd er door 250 mensen samen gegeten. Iemand zei: ik woon al dertig jaar naast mensen, maar heb nu voor het eerst samen gegeten. Zo simpel is het. Er was een straat waar vijftig mensen aan tafel zaten, zeg maar de halve straat. Mensen stelden: ‘dat was leuk, dat gaan we herhalen’. En ze beseffen dat ze niet hoeven te gaan wachten op een organisatie; dat regelen ze gewoon samen.” 

Ook zo’n Korenfestival, dat is nu zeker een initiatief dat vatbaar is voor herhaling, zegt Bodewes. Zoals er toch al de nodige initiatieven in haar ogen zo mooi waren, dat ze vragen om opvolging. Dat is ook steeds de ambitie geweest van de organisatoren van het feestjaar: dat het niet ‘slechts’ om een feestje ging, hoe fijn ook, maar dat Schiedam viert 750 blijvende gevolgen in de stad zou hebben.

Anke Bodewes is ervan overtuigd dat dit het geval zal zijn. Getuige bovenstaande realisatie over dat het nooit meer wordt als het was. Was het geld dat dit jaar beschikbaar was een feestpot of een investering? Dat gaan we merken. “In ieder geval was het een feest, maar hebben we geen kater. We hebben niets verbrand of verbrast.”

Ze ziet de vele lopers van de fun-run voor zich. Een initiatief dat zonder financiële steun van de stad is georganiseerd. “Waarom zouden we dat volgend jaar niet weer doen?” Zoals dat voor veel evenementen en activiteiten geldt. “We gaan het zien, of mensen er zin in hebben. Ik geloof er wel in.”

“Schiedam is natuurlijk de stad van doe-maar-gewoon, dan doe je al gek genoeg. Eerst zien en dan geloven. Schiedammers roepen niet gelijk hoera, die willen dat je eerst bewijst dat je er wat van bakt. Nu hebben we ervaren hoe het ook kan om wel eens gek te doen. En dat is niet on-Schiedams, dat is ook-Schiedams.”