Nu open: Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie

Yves Klein, Planetaire reliëf ‘Regio Grenoble’, (RP 10), 1961, postume editie, ca 1990, droog pigment en synthetische hars op brons, 86 x 65 cm; The Estate of Yves Klein c/o ADAGP, Paris

SCHIEDAM - De wereldberoemde kunstenaar Yves Klein is vaak omschreven als een komeet die de kunstwereld binnenkwam om deze vervolgens volledig op z’n kop te zetten. Maar het is niet of nauwelijks bekend dat hij in een zeer artistieke omgeving opgroeide, met twee ouders die allebei kunstenaar zijn – ieder op hun eigen manier. Terwijl zijn vader Frits Klein impressionistisch werkte, met de nadruk op kleur en sfeer, trok zijn moeder Marie Raymond de aandacht met abstract expressionistische schilderijen.

In deze omgeving groeit Yves Klein op. Zijn ouders laten hem van jongs af aan kennis maken met andere kunstenaars. Hij ziet hen werken en experimenteren en hij ontwikkelt zijn eigen kunstenaarschap, met geheel eigen, innovatieve kunstopvattingen. Wat hij deelt met zijn moeder Marie Raymond en zijn vrouw Rotraut is een sterk spirituele verhouding tot de kunst, kleur en de kosmos. De fascinatie met het oneindige en de manier waarop kleur het venster op het oneindige wordt, komt in ieders werk terug.
 

Familieband met Nederland

​Ook minder bekend is dat de ouders van Yves Klein naast de Franse ook de Nederlandse nationaliteit hadden, waardoor er altijd een band met Nederland is geweest. In de tentoonstelling komt niet alleen de artistieke uitwisseling tussen de familieleden naar voren, maar ook de connecties van de familie Klein met Nederland, de Nederlandse musea waar ze exposeerden en in het bijzonder met Stedelijk Museum Schiedam, dat een aantal werken van Frits Klein in de collectie heeft. In deze tentoonstelling zijn, voor het eerst sinds 65 jaar in Nederland, circa dertig werken van Yves Klein te zien en veertig werken van zijn familieleden.

Vandaag de dag hebben de iconische monochrome schilderijen van Yves Klein (1928-1962) wereldwijd nog altijd een enorme aantrekkingskracht. Vooral zijn intens blauwe monochromen die de oneindigheid en immaterialiteit van de ruimte verbeelden. De unieke samenstelling van pigmenten en bindmiddel werd zelfs bekend als International Klein Blue (IKB) en werd Yves Kleins ultieme artistieke signatuur. Maar zijn oeuvre bevat meer en datzelfde geldt voor de connectie tussen zijn werk en dat van zijn ouders en zijn partner, allen op hun eigen manier succesvolle kunstenaars. ​

Frits Klein, Marie Raymond en baby Yves (Moederschap), 1929, olieverf op doek, 73 x 54 cm; Frits Klein, Pictoright, 2025

Yves en zijn vader Frits Klein

​Deze tentoonstelling werpt nieuw licht op de boeiende artistieke relatie tussen Yves en zijn familie. De kleurrijke en dynamische composities van zijn vader Frits Klein (1898-1990) slaan in zijn tijd aan bij Nederlandse kunstverzamelaars en instellingen. Vanuit Parijs onderhoudt hij verschillende contacten met Nederlandse kunstenaars en exposeert hij regelmatig in Nederland. Hoewel hij daarna enigszins in de vergetelheid raakt, is en blijft hij een pionier in expressief kleurgebruik — een element dat zijn zoon Yves later verfijnt tot zijn eigen baanbrekende beeldtaal. Frits heeft echter een uitgesproken afkeer van modernistische en geometrische stromingen, en hij uit openlijk zijn kritiek op het werk van Yves, dat volgens hem te veel lijkt op dat van hun buurman in Parijs, de schilder Piet Mondriaan.

Marie Raymond, Sans titre (Zonder titel), 1948, olieverf op doek, 64,5 x 81 cm; Marie Raymond Archives, ADAGP, Paris

Yves en zijn moeder Marie Raymond ​

​Hoewel Yves artistiek gezien juist afstand neemt van zijn vader, deelt hij wel een diepe artistieke verwantschap met zijn moeder, Marie Raymond (1909-1988). Zij is een gevierd schilder, criticus en intellectueel, en bouwt snel een indrukwekkende carrière op. Met haar stralende, lyrische abstracte composities speelt ze een cruciale rol in de ontwikkeling van de naoorlogse kunst. Als vaste medewerker van het Nederlandse kunsttijdschrift Kroniek voor Kunst en Kultuur brengt ze bovendien ook verslag uit over de Parijse kunstwereld, en fungeert zij als brug tussen de culturele scene van Nederland en die van Frankrijk. Haar ‘salons’ die van 1946 tot 1954 in de Franse hoofdstad plaatsvinden, worden in de jaren vijftig bezocht door Nederlandse kunstenaars en museumdirecteuren die zich willen verdiepen in de avant-gardistische ontwikkelingen in Parijs. Haar eerste tentoonstelling met eigen werk vindt plaats in Den Haag, en haar reputatie bereikt een hoogtepunt met een belangrijk retrospectief in het Stedelijk Museum Amsterdam in 1956.

Rotraut, Galaxy (Melkweg), 1987, acryl op doek, 120 x 220 cm, © Rotraut Co ADAGP, Paris

Yves Klein en zijn vrouw Rotraut

​Yves Kleins vrouw Rotraut, geboren als Rotraut Uecker (1938), werd ten onrechte nog wel eens alleen gezien als Yves’ muze en model. Zelf is zij ook een uitzonderlijk kunstenaar. Haar tekeningen, schilderijen en sculpturen vinden inspiratie in de natuur en de kosmos. Rotraut creëerde haar eerste werken, getiteld 'Galaxies' door druppels bloemenwater op een houten paneel aan te brengen, dat ze vervolgens met zwarte Chinese inkt bedekte en daarna schuurde; zo ontstonden lichtpuntjes die doen denken aan sterren in de kosmos. In 1959 exposeerde ze deze geschilderde ‘Galaxies’ in de New Vision-galerie in Londen en in 1964 in de Amsterdamse kunstgalerie Amstel 47. Rotraut is nog steeds actief als kunstenaar. Door de jaren en decennia heen heeft zij de creatieve nalatenschap van Fred, Marie en Yves in goede banen geleid en is zij dan ook nauw betrokken bij de realisatie van deze tentoonstelling.

Portret van Rotraut en Yves Klein tijdens hun reis door de Verenigde Staten, 1961, Haven van New York. 

Thuis in Schiedam

Schiedam is de stad waar zowel Frits als Marie hun werk exposeren. Maar er zijn nog meer redenen om deze tentoonstelling juist hier in Nederland te organiseren. Frits Klein, geboren in Bandoeng, groeit op in Amersfoort en volgt een opleiding aan de Handelsschool in Rotterdam, voordat hij naar Parijs vertrekt. Hij blijft nauwe banden houden met Nederland en keert vaak terug om te schetsen en te schilderen in kunstenaarsresidentie de Pauwhof in Wassenaar. Zijn eerste retrospectief, dat lovende kritieken krijgt, vindt plaats in het Stedelijk Museum Schiedam, waar toenmalig directeur Hans Paalman verschillende belangrijke werken aankoopt voor de stedelijke collectie. ​ 

En Yves? Nog voordat hij besluit kunstenaar te worden, bezoekt hij vaak Nederland, alleen of met zijn ouders. Tijdens deze bezoeken maakt hij kennis met het werk van onder anderen Van Gogh en Vermeer. Later neemt Yves deel aan judotoernooien in Utrecht, waar hij beroemd wordt vanwege zijn gevecht—dat hij verliest—tegen wereldkampioen en Nederlandse held Anton Geesink. Zijn fascinatie voor judo—zowel als gevechtskunst als filosofie—zal een grote invloed hebben op zijn kunst, in het bijzonder op zijn ideeën over het lichaam, beweging en de leegte. Dat blijkt niet alleen uit zijn eigen teksten, maar ook uit het enige interview dat hij ooit geeft aan een journalist—voor het Nederlands Algemeen Dagblad, dat kort voor zijn dood wordt gepubliceerd. Tragisch genoeg kan Yves Klein zelf zijn eerste retrospectief in Nederland niet bijwonen; deze vindt, op zijn verzoek, postuum plaats in 1965 in het Stedelijk Museum Amsterdam. ​ 

Zowel tijdens zijn leven als na zijn dood blijft de belangstelling voor zijn werk groot. Met name door de retrospectieve tentoonstelling in 1961 in het Museum Haus Lange in Krefeld, Duitsland. Hierna volgen tentoonstellingen in Europa en de Verenigde Staten, zoals in het Stedelijk Museum in Amsterdam in 1965, het Jewish Museum in New York in 1967 en in Musée des Arts Décoratifs in Parijs in 1969. Hierna volgt een lange reeks postume tentoonstellingen. 

Na jarenlang onderzoek door het 0-Instituut, in samenwerking met het Yves Klein Archief in Parijs, laten de tentoonstelling en het nieuwe boek zien hoe bijzonder de artistieke erfenis van de familie Klein is. 

Boek ​

​Bij de tentoonstelling verschijnt een gelijknamig boek in Nederlands en Engels bij MER. Books in Gent, samengesteld door curator Tijs Visser (directeur 0-INSTITUUT) met bijdragen van co-curator Colin Huizing en auteurs Robert Fleck, Michèle Gazier, Bianca Stigter en Victor Vanoosten. Prijs € 29,00, ISBN 9789493491335 (Nederlandse editie) en ISBN 9789493491366 (Engelstalige editie) en binnenkort te koop bij Stedelijk Museum Schiedam, in de boekhandel en online via Merbooks.com.

Concept en ontwikkeling
​Het concept voor deze tentoonstelling werd gemaakt door Tijs Visser (directeur 0-INSTITUUT), die ook verantwoordelijk was voor de tentoonstelling Yayoi Kusama. De Nederlandse jaren 1965-1970 in Stedelijk Museum Schiedam. Colin Huizing, eerder verantwoordelijk voor de Manzoni in Holland tentoonstelling in Stedelijk Museum Schiedam, vormt samen met Visser het curatorenteam. Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie Frits, Marie en Rotraut komt tot stand in nauwe samenwerking met Yves Klein Archives en Foundation, en met Marie Raymond Archives. De tentoonstelling én de nieuwe publicatie tonen tezamen hoe bijzonder de artistieke erfenis van de familie Klein is.

Met dank aan
Gemeente Schiedam, Blockbusterfonds: Vriendenloterij, VSB Fonds, het Cultuurfonds, Van den Ende Foundation, FONDS Schiedam Vlaardingen e.o., Mondriaan Fonds, Turing Foundation, De Groot Fonds en Zabawas.

Stedelijk Museum Schiedam

Hoogstraat 112, Schiedam

Meer over Stedelijk Museum Schiedam →