Politieke gevoeligheden alleen in verkiezingscampagne, niet in raad

SCHIEDAM – Burgemeester, wethouders en fractievoorzitters hebben als gedragscode afgesproken dat in het eerste deel van 2018 geen politiek gevoelige besluiten worden genomen. 
De eerste drie maanden van volgend jaar staan namelijk in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen. Deze worden gehouden op woensdag 21 maart. In de campagne kunnen de politieke partijen natuurlijk van alles aan de orde stellen, voor de spanning en strijdlust is dat wel zo aardig, maar op bestuurlijk niveau wordt gekozen voor een overgangsperiode met een beleidsarm karakter. 
Kortom, politieke gevoeligheden mogen wel in de campagne, maar niet in de gemeenteraad.

De gedragscode is geen harde regel, eerder een soort richtlijn, schrijft burgemeester Cor Lamers aan de gemeenteraad. Hij laat weten dat het college van B & W hierin op één lijn zit met het presidium, waarin alle fractieleiders zitten. 
Met de gedragscode wordt voorkomen dat de coalitie of de oppositie gaan stunten met opzienbarende voorstellen, waardoor nieuwe partijen die niet in de gemeenteraad zitten in het nadeel komen te verkeren. In de woorden van burgemeester Lamers: “Voor een goed en gelijkwaardig verloop van de verkiezingscampagne is het van belang dat alle deelnemende partijen op een gelijk speelveld aan de verkiezingen kunnen deelnemen. Dat geldt zowel voor coalitiepartijen, oppositie als nieuwe partijen.”  

Het college zal er ook voor zorgdragen dat hete hangijzers niet in de verkiezingsperiode aan de orde hoeven te komen. Bestuurlijk gaat alles wel gewoon door, maar er zal geen sprake zijn van nieuw beleid, anders dan al in de gemeentebegroting of in beleidsnota’s is vastgesteld. Lamers: “Tijdens de verkiezingsperiode worden bij voorkeur geen cruciale beslissingen voor de volgende periode genomen.”  

Ook na de verkiezingen komt er een periode dat het college en de raadsleden zullen in principe vermijden dat er controversiële en gevoelige zaken in de gemeenteraad aan de orde komen. Na de verkiezingen is het ‘oude’ college demissionair en het is niet opportuun dat het college er dan nog besluiten wil doordrukken voor de volgende periode. Met de gedragscode spreekt het college dan ook af niet over het graf heen te willen ‘regeren’.  

Na de verkiezingen wordt de nieuwe gemeenteraad geïnstalleerd en zal de lijsttrekker van de grootst geworden partij aanvangen met de coalitiebesprekingen. Dan wordt met de coalitiepartners bepaald welk beleid er tot 2022 wordt uitgezet en hoe de samenstelling zal zijn van het nieuwe college dat dat beleid moet uitvoeren. Zolang de collegevorming duurt, blijft het oude college in functie en is er de situatie dat de nieuwe raad en het oude college samenwerken. De Gemeentewet noemt geen formele einddatum voor de collegevorming.

Het kan voorkomen dat de ‘oude’ wethouders in die fase een dubbelfunctie hebben. Dat is het geval als zij bij de verkiezingen hoog genoeg op de kandidatenlijst stonden en voldoende voorkeurstemmen hebben gekregen om als raadslid gekozen te worden. 
Sinds de invoering van het dualisme op lokaal niveau in 2002 kunnen wethouders niet tegelijk raadslid zijn, maar in de overgangsfase na de verkiezingen is dat wel mogelijk. En wel zo praktisch. Een ‘oude’ wethouder kan tegelijk als nieuw raadslid actief zijn. Dat duurt tot de nieuwe wethouders aantreden.

Wethouders hoeven niet eerst raadslid te zijn geweest, ze hoeven ook niet op een kandidatenlijst te hebben gestaan. Het is sinds de dualisering niet meer vanzelfsprekend dat de lijsttrekkers van de coalitiepartijen wethouder worden. Het kunnen personen zijn van buiten de politiek, zelfs van buiten Schiedam. 
Dat laatste is geen theorie, het is daadwerkelijk een paar keer gebeurd.
Marius Heijenk, wethouder voor Leefbaar Schiedam in 2003 en 2004, kwam uit Rotterdam.
Wil Vissers, wethouder voor GroenLinks in 2010 en 2011, kwam uit Noord-Brabant.
Johan Grijzen, wethouder voor GroenLinks van 2011 tot 2014, kwam uit Rotterdam.